103 χρόνια συμπληρώνονται από τη Μικρασιατική Καταστροφή, με σημείο αναφοράς τη Σμύρνη.
Η 14η Σεπτεμβρίου έχει κηρυχθεί από την Ελληνική Βουλή ως η «Hμέρα Eθνικής Mνήμης της Γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας από το Τουρκικό Κράτος». Αποτρόπαια κορύφωση αυτού του δράματος υπήρξε η καταστροφή της Σμύρνης και ο αφανισμός εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων και Αρμενίων κατοίκων το 1922.
Πώς φτάσαμε στην Καταστροφή
Αύγουστος 1922. Έχει ξεκινήσει, βορειοδυτικά του Αφιόν Καραχισάρ, η τουρκική γενική επίθεση ενάντια στις καθηλωμένες ελληνικές γραμμές. Η γραμμή του μετώπου διασπάται και η συντριπτική πλειοψηφία των ελληνικών δυνάμεων προβαίνει σε άτακτη υποχώρηση.
Αναζητώντας ασφάλεια, πλήθη χριστιανών (Ελλήνων και Αρμενίων) προσφύγων, από την τουρκική ενδοχώρα, ακολουθούν τον υποχωρούντα ελληνικό στρατό.
Όμως οι ελπίδες για δημιουργία από τον ελληνικό στρατό, μιας «ζώνης» προστασίας γύρω από τη Σμύρνη, για την προστασία των αμάχων χριστιανών, διαψεύδονται, καθώς στις 24 Αυγούστου (κατά το παλαιό ημερολόγιο), η κυβέρνηση Πρωτοπαπαδάκη διατάζει την αποχώρηση του ελληνικού στρατού από την Μικρά Ασία, διαταγή που βρίσκει αντίθετους τους στρατιωτικούς.
Η ελληνική πολιτική κατάσταση
Στην Ελλάδα η κυβέρνηση Πρωτοπαπαδάκη που είχε αναλάβει λίγους μήνες πριν με την στήριξη του βασιλιά Κωνσταντίνου και των αντιβενιζελικών Δημήτριου Γούναρη και Νικόλαου Στράτου παραιτείται. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος έχει αποχωρήσει από την πρωθυπουργία ύστερα από τις εκλογές του Νοεμβρίου 1920, στις οποίες ο εμβληματικός έλληνας πολιτικός δεν είχε κατορθώσει να εκλεγεί ούτε καν βουλευτής.
Την ίδια στιγμή τα «σύννεφα» πάνω από τη Σμύρνη πυκνώνουν.
Αλλά η Αθήνα είναι απασχολημένη με την ορκωμοσία της νέας κυβέρνησης, ενώ οι Τούρκοι μπαίνουν στη Σμύρνη μέσα σε κλίμα ακόμα ηρεμίας και τάξης. Στο διπλωματικό επίπεδο η Τουρκία αρνείται πρόταση της Ελλάδας για ανακωχή.
Μία ημέρα μετά την είσοδο του τουρκικού στρατού στην Σμύρνη, η τραγωδία ξεκινά. Οι ευρωπαίοι σύμμαχοί μας αδιαφορούν, ενώ όσοι τούρκοι πολίτες βοηθούν Έλληνες συλλαμβάνονται.
Η σφαγή ξεκινά
Στις 2 Σεπτεμβρίου γίνεται γνωστό πως η Σμύρνη έχει παραδοθεί στις φλόγες και πως οι δρόμοι της έχουν γεμίσει από τα πτώματα σφαγιασθέντων Ελλήνων και Αρμενίων. Ο Μητροπολίτης Χρυσόστομος, είχε συλληφθεί από τον τούρκο αξιωματικό Νουρεντίν Πασά και την Κυριακή 28 Αυγούστου, θανατώθηκε με ατιμωτικό τρόπο από τον τουρκικό όχλο.
Κάθε μέρα οι μαρτυρίες που φτάνουν στην Ελλάδα είναι και πιο τραγικές. Τα παράλια της Σμύρνης έχουν μετατραπεί σε μια επίγεια κόλαση, ενώ η πόλη είναι ένας σωρός καμμένων ερειπίων και πτωμάτων. Τα παράλια της Μικράς Ασίας είναι ο τόπος μαρτυρίου και εξόντωσης εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων. Ο ελληνισμός της έχει πλέον αφανισθεί.
Οι συνθήκες της εξόντωσης των Ελλήνων της Σμύρνης δεν επιτρέπουν έναν σαφή υπολογισμό των θυμάτων. Οι περισσότερες πηγές συγκλίνουν στην άποψη ότι από τις σφαγές και τις επιθέσεις των ημερών εκείνων, έχασαν τη ζωή τους τουλάχιστον 10.000 άνθρωποι.