Η πολυδάπανη παραγωγή της Amazon MGM Studios που ήδη συζητιέται περισσότερο για το κόστος της παρά για το περιεχόμενό της, έκανε πρεμιέρα αυτές τις μέρες.
Της Νικόλ Μακρή
Παρά τις κραυγές περί «woke ακυρώσεων» και τις υστερικές αφηγήσεις περί πολιτισμικού διωγμού, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο πεζή – και πολύ πιο κυνική…αλίμονο άλλωστε. Κανείς δεν ακυρώνεται πραγματικά. Κανείς δεν εξαφανίζεται οριστικά. Ακόμα και όταν οι κατηγορίες είναι βαριές, ακόμα και όταν μιλάμε για καταγγελίες σεξουαλικής κακοποίησης ή βιασμού. Οι ισχυροί δεν πέφτουν απλώς μετακινούνται, αλλάζουν κοινό, αλλάζουν «βιτρίνα».
Η περίπτωση του ντοκιμαντέρ Melania είναι ενδεικτική. Όχι μόνο για το ίδιο το φιλμ, που σύμφωνα με όσους το άντεξαν μέχρι τέλους είναι αφόρητα βαρετό, άνευρο και καλλιτεχνικά ανύπαρκτο, αλλά κυρίως για όσα συμβολίζει. Ένα προϊόν φτιαγμένο όχι για να αποκαλύψει, να ερμηνεύσει ή να φωτίσει, αλλά για να θωρακίσει. Ένα έργο που δεν λειτουργεί ως ντοκιμαντέρ, αλλά ως κύκλωμα προστασίας ενός brand ..της Μελάνια Τραμπ.
Δεν έχω δει την ταινία – όχι ακόμα. Αυτό δεν με εμποδίζει, ωστόσο, από το να έχω άποψη. Όπως δεν εμπόδισε και εκατομμύρια άλλους να την καταναλώσουν ή να τη χλευάσουν. Η ιδέα ότι δικαιούσαι γνώμη μόνο εφόσον έχεις «καταναλώσει το προϊόν» είναι βολική για την αγορά, όχι για τη σκέψη. Και σε αυτή την περίπτωση, οι κριτικές αποδείχθηκαν πολύ πιο διασκεδαστικές και πολύ πιο αποκαλυπτικές από το ίδιο το φιλμ.
Αυτό που αναδύεται, τόσο από το βιβλίο Melania όσο και από την κινηματογραφική του εκδοχή, είναι μια σχολαστικά κατασκευασμένη κενότητα. Μια φιγούρα που δεν ενδιαφέρεται για τίποτα πέρα από ό,τι της προσφέρει άμεση ευχαρίστηση και ασφάλεια. Μια ύπαρξη που μοιάζει κλινικά αποστειρωμένη από άγχος, ευθύνη, ενδοσκόπηση.
Το πραγματικά εξοργιστικό στοιχείο δεν είναι η Μελάνια αυτή καθαυτή. Είναι το πλέγμα εξουσίας και χρήματος που στήνεται γύρω της. Όταν κολοσσοί της τεχνολογίας και της ψυχαγωγίας επενδύουν δεκάδες εκατομμύρια σε ένα τέτοιο πρότζεκτ, δεν το κάνουν από αγάπη για την τέχνη ή από αφηγηματικό πάθος. Το κάνουν επειδή τα brands ψυχαγωγίας είναι εργαλεία επιρροής, νομίσματα πολιτικής συναλλαγής, τρόποι να χαϊδέψεις την εξουσία και να εξασφαλίσεις εύνοια.
Το γεγονός ότι την ίδια στιγμή άλλες παραγωγές –όπως το Becoming της Μισέλ Ομπάμα– γνωρίζουν εκρηκτική άνοδο στις προβολές τους δεν είναι τυχαίο. Είναι μια σιωπηρή, αλλά εύγλωττη σύγκριση. Από τη μία, ένα έργο που προσπαθεί να αφηγηθεί μια διαδρομή, με όλες τις αντιφάσεις της. Από την άλλη, ένα γυαλισμένο περιτύλιγμα χωρίς περιεχόμενο, που πουλάει «πρόσβαση» χωρίς ουσία.
Τα νούμερα επιβεβαιώνουν την εικόνα, δυνατό άνοιγμα στις ΗΠΑ, χάρη σε ένα συγκεκριμένο, πιστό κοινό, και σχεδόν πλήρης αδιαφορία στο εξωτερικό. Συντριπτική αποδοκιμασία από τους κριτικούς, μια εμπορική επιτυχία περιορισμένης εμβέλειας και διάρκειας
Και μέσα σε αυτό το τοπίο, η συζήτηση περί ηθικής κατανάλωσης μοιάζει σχεδόν αφελής, αλλά παραμένει αναγκαία. Μπορεί κανείς να επιλέξει να μη δει την ταινία, να μη συμβάλει –έστω συμβολικά– στη συντήρηση ενός τέτοιου οικοδομήματος. Όχι επειδή αυτό θα «τιμωρήσει» κάποιον ή θα αλλάξει τον κόσμο, αλλά επειδή η απόσταση είναι μερικές φορές η μόνη εναπομείνασα μορφή στάσης. Άλλοι, φυσικά, θα τη δουν από περιέργεια, από ειρωνική διάθεση ή απλώς επειδή το σύστημα έχει εκπαιδεύσει το κοινό να καταναλώνει ακόμα και αυτό που υποτίθεται ότι απορρίπτει.
Το πιο ειρωνικό είναι ότι, αν υπήρχε ένα ειλικρινές, αυστηρό, μη κολακευτικό ντοκιμαντέρ για τη Μελάνια Τραμπ, αυτό θα είχε πραγματικό ενδιαφέρον. Όχι επειδή η ίδια κρύβει κάποιον μεγάλο μυστικό πυρήνα, αλλά ακριβώς επειδή πιθανότατα δεν κρύβει τίποτα. Επειδή η απόλυτη προσαρμογή, η πλήρης απορρόφηση από το lifestyle της εξουσίας και η αδιαφορία ως στάση ζωής λένε περισσότερα για την εποχή μας από οποιαδήποτε δραματική αποκάλυψη. Όμως αυτό προϋποθέτει δημιουργούς που δεν λειτουργούν ως υπάλληλοι της εικόνας, αλλά ως παρατηρητές – και τέτοιοι σπανίζουν όταν τα budgets αγγίζουν δεκάδες εκατομμύρια.
Τελικά, το Melania δεν αποτυγχάνει απλώς ως ταινία. Αποτυγχάνει ως αφήγημα σε ένα ευρύ πλαίσιο και ταυτόχρονα πετυχαίνει απολύτως στον μοναδικό του στόχο..απλά να υπάρχει. Να καταλάβει χώρο, να αποδείξει, για ακόμη μία φορά, ότι σε αυτό το παιχνίδι κανείς δεν «ακυρώνεται», αρκεί να βρίσκεται στη σωστή πλευρά του χρήματος και της ισχύος. Αυτό είναι ίσως το πιο ειλικρινές μήνυμα που μας αφήνει – έστω και άθελά του.-