Πώς γίνεται μια στρατιωτική βάση σε μια μικρή νησιωτική χώρα να είναι τόσο σημαντική για τη Μέση Ανατολή. Η στρατιωτική σημασία της βάσης στο Ακρωτήρι, στην Κύπρο.
Παγκόσμια ανησυχία έχει προκαλέσει η κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή και η Βρετανική Βάση στο Ακρωτήρι, στην Κύπρο έχει τεθεί σε «κατάσταση συναγερμού» μετά από έκρηξη στον αεροδιάδρομο, η οποία προκλήθηκε από πτώση στρατιωτικού drone.
Οι σειρήνες μέχρι σήμερα ηχούσαν στην Κύπρο μόνο επετειακά, συμβολικά, από την ημέρα της εισβολής το 1974, όπως δήλωσε κάτοικος που μένει λίγο πιο μακριά από τη βρετανική βάση. Σήμερα, μετά από πολλά χρόνια, ήχησαν κρούοντας τον κώδωνα του κινδύνου.
Εν μέσω της έκρυθμης κατάστασης στη Μέση Ανατολή, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε τη στρατιωτική σημασία της βάσης και το «ιδιαίτερο» καθεστώς της.
Κύπρος: Το καθεστώς της βρετανικής βάσης στο Ακρωτήρι
Η βάση στο Ακρωτήρι, είναι υπό Βρετανική διαχείριση ως Βρετανικό Υπερπόντιο Έδαφος. Οι βάσεις υπήρχαν προ ανεξαρτησίας αλλά κρατήθηκαν και μετά το 1960 από το Ηνωμένο Βασίλειο.
Η βάση, είναι μέρος ενός δικτύου στρατιωτικών εγκαταστάσεων του Ηνωμένου Βασιλείου και περιλαμβάνει τη Φρουρά Επισκοπής.
Ακρωτήρι: H πολιτική της Βρετανίας στην Κύπρο και οι Κυρίαρχες Περιοχές Βάσεων
Δεδομένου ότι το Ακρωτήρι, βρίσκεται υπό βρετανική κυριαρχία, οι Περιοχές Κυρίαρχων Βάσεων (ΠΚΒ) Ακρωτηρίου και Δεκέλειας λειτουργούν ως στρατηγικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις για τη Βρετανία στη Μεσόγειο.
Αναλυτικότερα, σύμφωνα με τους όρους της Συνθήκης Ίδρυσης του 1960, με την οποία δημιουργήθηκε η ανεξάρτητη Δημοκρατία της Κύπρου, το Ηνωμένο Βασίλειο διατήρησε την πλήρη κυριαρχία και δικαιοδοσία σε δύο περιοχές συνολικής έκτασης περίπου 254 τετραγωνικών χιλιομέτρων, το Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια.
Η νοτιότερη και μικρότερη από αυτές είναι η Περιοχή Κυριαρχίας του Ακρωτηρίου, η οποία αναφέρεται επίσης ως Δυτική Περιοχή Κυριαρχία.
Στο απόρρητο μακροσκελές έγγραφο που φέρει τον τίτλο «Directive to the United Kingdom High Commissioner in the Republic of Cyprus» (Οδηγίες προς τον Ύπατο Αρμοστή του Ηνωμένου Βασιλείου στην Κύπρο) δίδονται οι εξής κατευθυντήριες γραμμές:
«Η Κυβέρνηση της αυτού Μεγαλειότητας του Ηνωμένου Βασιλείο σε έχει διορίσει ως τον πρώτο Ύπατο Αρμοστή της Κυβέρνησης του Ηνωμένου Βασιλείου στην Κύπρο. Οι πρωταρχικοί σκοποί σου είναι:
■ η διατήρηση της συμφωνίας που επιτεύχθηκε στην Κύπρο στη βάση των Συνθηκών που έχουν τεθεί σε ισχύ στις 16 Αυγούστου 1960. Για αυτό το σκοπό θα πρέπει να διατηρείς στενή συνεργασία με τον Έλληνα και Τούρκο ομόλογο σου.
■ η διατήρηση φιλικών σχέσεων με την Κυβέρνηση της Κύπρου για διασφάλιση ότι αυτή δεν θα αμφισβητήσει: τη συνεχιζόμενη άσκηση κυριαρχίας της Κυβέρνησης της αυτού Μεγαλειότητας στις δύο περιοχές στο νησί της Κύπρου που αποκαλούνται ως Κυρίαρχες Περιοχές Βάσεων στο Ακρωτήρι και στην Δεκέλεια, τη συνεχιζόμενη άσκηση των Στρατιωτικών δυνάμεων της Κυβέρνησης της αυτού Μεγαλειότητας συγκεκριμένων δικαιωμάτων καθώς και της χρήσης συγκεκριμένων υποδομών και τοποθεσιών της Κυπριακής Δημοκρατίας όπως περιγράφονται στην συμφωνία».
Παράλληλα, όπως επισημαίνει και το ιστροικό περιοδικό «Άποψη», ο εκάστοτε Ύπατος Αρμοστής της Βρετανίας στην Κύπρο, σύμφωνα με την παράγραφο 5 του εγγράφου οφείλει να διασφαλίσει πως δεν θα αμφισβητηθεί το καθεστώς των Βάσεων.
Ακρωτήρι: Η στρατιωτική σημασία της βάσης
Αρχικά, η RAF Ακρωτηρίου είχε διαμορφωθεί ως χώρος αποθήκευσης και εκτόξευσης βρετανικών πυρηνικών όπλων. Το 1957, βρετανικά μαχητικά αεροσκάφη πυρηνικής βόμβας της Καμπέρα έφτασαν στο Ακρωτήρι και μόλις τρία χρόνια αργότερα, είχαν κατασκευάσει εγκαταστάσεις για την αποθήκευση 16 Red Beards, της πρώτης πυρηνικής βόμβας της Βρετανίας. Δύο μοίρες βομβαρδιστικών Vulcan αναπτύχθηκαν επίσης στο Ακρωτήρι.
Η RAF Ακρωτηρίου έπαιξε επίσης καθοριστικό ρόλο στην Κρίση του Σουέζ, του 1956, όταν η Βρετανία, η Γαλλία και το Ισραήλ εισέβαλαν στην Αίγυπτο για να επιτεθούν στην αντίθεση του Προέδρου Νάσερ στον σιωνιστικό αποικισμό και να τερματίσουν την εθνικοποίηση της Διώρυγας του Σουέζ της Αιγύπτου, επιδιώκοντας να διατηρήσουν τον αποικιακό τους έλεγχο.
Έκτοτε, μετά την ανεξαρτησία, έχει χρησιμοποιηθεί σε πολλές πρόσφατες μεγάλες επιχειρήσεις.
Ενδεικτικά, το 1968 και το 2011 χρησίμευσε ως εναλλακτική βάση έκτακτης ανάγκης το 1986 για τα αντίποινα των ΗΠΑ και ως βάση στήριξης για αεροσκάφη υποστήριξης κατά τη διάρκεια της επιχείρησης Ellamy το 2011.
Το 2003, κατά τη διάρκεια του Πολέμου του Κόλπου, ξεκίνησαν 24ωρες επιχειρήσεις, με περισσότερες από 15.000 πτήσεις αεροσκαφών εκείνο το έτος. Η βάση χρησιμοποιήθηκε ως αερογέφυρα προς το Αφγανιστάν κατά τη διάρκεια της Επιχείρησης Herrick και ως βάση στήριξης για τα αεροσκάφη που συμμετείχαν στην Επιχείρηση Ellamy στη Λιβύη το 2011.
Κατά τη διάρκεια της επιχείρησης Shader, η βάση δέχτηκε περισσότερα από 860 επιπλέον μέλη προσωπικού.
Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις στο Παρίσι, η Βρετανία πρόσφερε στη Γαλλική Πολεμική Αεροπορία τη χρήση της RAF Akrotiri. Οι Γάλλοι πετούν επί του παρόντος από την Ιορδανία, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το αεροπλανοφόρο τους. Η Ρωσία χρησιμοποιεί την αεροπορική βάση Latakia στη Δυτική Συρία και οι Ηνωμένες Πολιτείες χρησιμοποιούν την Incirlik στην Τουρκία από τον Αύγουστο.
Η RAF Akrotiri, όπως επισημαίνει το forcenews.com, χρησιμοποιείται εδώ και πολλά χρόνια ως χώρος χειμερινής εκπαίδευσης για τους Red Arrows. Το 2015 εκπαιδεύτηκαν στην Ελλάδα λόγω των επιχειρησιακών απαιτήσεων της βάσης.
Πιο πρόφατα ακόμα, το 2024 – 2025 στην Υεμένη, τα αεροσκάφη Typhoon με βάση το Ακρωτήρι χτύπησαν στόχους στη Υεμένη.
Σήμερα, γενικότερα η Βάση στο Ακρωτήρι παίζει ρόλο σταθμού για στρατιωτικά αεροσκάφη και εγκαταστάσεις που σχετίζονται με τις επικοινωνίες. Η RAF Ακρωτηρίου παρέχει επίσης υποστήριξη στη Βρετανική Δύναμη Κύπρου και αναπτύσσει δυνάμεις στην περιοχή για την προστασία των στρατηγικών συμφερόντων της Βρετανίας.
Η βάση στο Ακρωτήρι ως «τα μάτια» για τη Μέση Ανατολή
Μετά τις εξελίξεις των τελευταίων 24ωρων, αξίζει να τονιστεί ακόμη ένα σημαντικό σημείο της στρατιωτικής βάσης στην Κύπρο.
Ο καθοριστικός ρόλος που διαδραματίζει η περιοχή, το οποίο τονίζει και το ukdefencejournal.org.ik, είναι ο ρόλος ης ως σταθμού για τη συλλογή πληροφοριών και το δίκτυο παρακολούθησης στη Μέση Ανατολή και τη Μεσόγειο. Αυτό είναι κρίσιμο για την παρακολούθηση και τον εντοπισμό πιθανών απειλών για την ασφάλεια της Βρετανίας και των συμμάχων της.
Επομένως, οι Κυρίαρχες Βάσεις συσσωρεύουν στρατηγική σημασία και χρησιμοποιούνται συνεχώς από τις Ένοπλες Δυνάμεις, οι οποίες έχουν πάνω από 3.500 άτομα προσωπικό που υπηρετούν στο Ακρωτήρι και τη Δεκέλεια, κλάδοι του Στρατού Ξηράς και της Βασιλικής Πολεμικής Αεροπορίας βρίσκονται μόνιμα εκεί, και σκάφη του Βασιλικού Ναυτικού πραγματοποιούν τακτικές επισκέψεις στους θύλακες.
Γιατί το Ακρωτήρι θεωρείται «αβύθιστο αεροπλανοφόρο»
Με βάση τα παραπάνω, κατέστη σαφές το γιατί μια μικρή βάση σε μια τόσο μικρή χώρα θεωρείται τόσο σημαντική για τη Μέση Ανατολή.
Συχνά αναφέρεται και ως «αβύθιστο αεροπλανοφόρο».
Ένα αβύθιστο αεροπλανοφόρο είναι ένα γεωγραφικά ή πολιτικά σημαντικό νησί που χρησιμοποιείται για την επέκταση της ισχύος μιας στρατιωτικής δύναμης. Επειδή μια τέτοια οντότητα μπορεί να λειτουργήσει ως αεροπορική βάση και μια φυσική χερσαία μάζα δεν καταστρέφεται εύκολα, είναι, στην πραγματικότητα, ένα ακίνητο αεροπλανοφόρο που δεν μπορεί να βυθιστεί.
Γιατί ένα χτύπημα στην Κύπρο;
Το Ιράν εκτόξευσε τους πυραύλους στο πλαίσιο μιας ευρύτερης εκστρατείας αντιποίνων σε όλη τη Μέση Ανατολή. Ενώ οι πύραυλοι δεν έπληξαν βρετανικές εγκαταστάσεις, η εγγύτητά τους έχει προκαλέσει συναγερμό. Ο Υπουργός Άμυνας Χίλι δήλωσε: «Είμαστε αρκετά σίγουροι ότι δεν στοχεύονταν στις βάσεις μας», αλλά προειδοποίησε επίσης ότι αυτό δείχνει «πόσο αδιάκριτα» έχουν γίνει τα ιρανικά αντίποινα.Με απλά λόγια, αυτό σημαίνει ότι η αντίδραση του Ιράν δεν ελέγχεται αυστηρά και θα μπορούσε να επηρεάσει χώρες που δεν εμπλέκονται άμεσα σε επιθέσεις κατά του Ιράν, όπως η Κύπρος.
‘Άρα σε περιόδους περιφερειακών συγκρούσεων, οι χώρες που φιλοξενούν δυτικά στρατιωτικά περιουσιακά στοιχεία συχνά εκτίθενται έμμεσα σε κίνδυνο. Το Ιράν μπορεί να μην στοχεύει συγκεκριμένα το Ηνωμένο Βασίλειο, αλλά οι πύραυλοι που πετούν προς την κατεύθυνση της Κύπρου στέλνουν ένα σήμα. Δείχνουν ότι το Ιράν είναι πρόθυμο να επιχειρήσει σε μια ευρεία περιοχή και ότι οι συμμαχικές υποδομές θα μπορούσαν να εμπίπτουν στην επικίνδυνη ζώνη.