19 Απριλίου 1991: Ο τραγικός θάνατος 6 Πατρινών
35 χρόνια συμπληρώθηκαν από την πολύνεκρη έκρηξη στην οδό Βότση, μια τρομοκρατική ενέργεια που δεν άφησε πίσω της μόνο ερείπια, αλλά μια βαθιά πληγή στη συλλογική μνήμη τόσο της Πάτρας όσο και ολόκληρης της χώρας.
Ήταν 11:10 το πρωί της 19ης Απριλίου 1991, μια ημέρα που ξεκίνησε ως μια συνηθισμένη Παρασκευή στην καρδιά της Πάτρας, αλλά έμελλε να μετατραπεί σε έναν από τους πιο σκοτεινούς σταθμούς στην ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας.
Το σκηνικό της τραγωδίας στήθηκε στην πολυκατοικία της οδού Βότση 14, σε έναν από τους πιο πολυσύχναστους δρόμους της αχαϊκής πρωτεύουσας. Εκεί στεγαζόταν το υποκατάστημα της τράπεζας Credit Lyonnais και, στους επάνω ορόφους, το αγγλικό προξενείο.
Ένας νεαρός Παλαιστίνιος, ο 26χρονος Αχμέντ Χασαϊκέ, φοιτητής τότε στην Πάτρα, εισήλθε στο κτίριο κρατώντας έναν χαρτοφύλακα που περιείχε έναν ισχυρό εκρηκτικό μηχανισμό.
Ο στόχος, όπως αποδείχθηκε αργότερα, ήταν το βρετανικό προξενείο, ως μια κίνηση αντιποίνων για τη συμμετοχή της Μεγάλης Βρετανίας στον Πόλεμο του Κόλπου που είχε ολοκληρωθεί λίγο καιρό πριν.
Ωστόσο, η βόμβα δεν έφτασε ποτέ στον προορισμό της. Ενώ ο Χασαϊκέ βρισκόταν μέσα στον ανελκυστήρα του κτιρίου, ο μηχανισμός εξερράγη πρόωρα, πιθανότατα λόγω λάθους στον χρονοδιακόπτη ή κάποιου απότομου κραδασμού. Η ισχύς της έκρηξης ήταν τρομακτική. Ο Χασαϊκέ διαμελίστηκε ακαριαία, ενώ το ωστικό κύμα κατέστρεψε ολοσχερώς τον ανελκυστήρα, προκάλεσε σοβαρές ζημιές στην πρόσοψη του κτιρίου και παρέσυρε στον θάνατο έξι ανυποψίαστους ανθρώπους που βρίσκονταν στο ισόγειο ή περνούσαν από το σημείο εκείνη τη μοιραία στιγμή.
Τα θύματα μιας τυφλής επίθεσης
Η εικόνα που αντίκρισαν οι πρώτοι διασώστες που έφτασαν στον τόπο της τραγωδίας ήταν πέρα από κάθε περιγραφή. Ανάμεσα στα συντρίμμια και τον καπνό, ανασύρθηκαν νεκροί έξι πολίτες, άνθρωποι της διπλανής πόρτας που πήγαιναν στις δουλειές τους ή έκαναν τις αγορές τους. Τα θύματα ήταν ο Γιώργος Παπασωτηρόπουλος, ο Σπύρος Μπάμπης, ο Γιάννης Βαζέος, η Γεωργία Βέρρα, ο Παναγιώτης Κουμουνδούρος και ο Βασίλης Κυριακόπουλος. Η είδηση του θανάτου τους βύθισε την Πάτρα σε ένα βαρύ πένθος, καθώς η πόλη συνειδητοποίησε ότι έγινε το πεδίο μάχης ενός πολέμου που της ήταν ξένος.
Η κηδεία των θυμάτων μετατράπηκε σε μια πάνδημη διαμαρτυρία κατά της τρομοκρατίας. Χιλιάδες Πατρινοί κατέβηκαν στους δρόμους για να αποχαιρετήσουν τους συμπολίτες τους, ενώ η αίσθηση της ανασφάλειας κυριάρχησε για μήνες. Η Πάτρα, μια πόλη παραδοσιακά φιλόξενη προς τους ξένους φοιτητές, βρέθηκε σε μια ιδιότυπη κατάσταση σοκ, προσπαθώντας να καταλάβει πώς ένας φοιτητής που ζούσε ανάμεσά τους μπόρεσε να σχεδιάσει μια τέτοια καταστροφή.
Οι έρευνες και η αποκάλυψη του δικτύου
Η κινητοποίηση των ελληνικών αρχών ήταν άμεση και οδήγησε γρήγορα στην αποκάλυψη ενός παλαιστινιακού τρομοκρατικού πυρήνα που δρούσε στην Ελλάδα.
Η βόμβα αποδόθηκε επίσημα σε μέλη της οργάνωσης «Ισλαμική Τζιχάντ» ή σε παρακλάδια που σχετίζονταν με την «Οργάνωση Αμπού Νιντάλ». Οι έρευνες έδειξαν ότι ο Χασαϊκέ δεν δρούσε μόνος του. Συνελήφθησαν και παραπέμφθηκαν σε δίκη άλλοι τέσσερις Παλαιστίνιοι, οι οποίοι φέρονταν να έχουν προμηθεύσει τα εκρηκτικά και να έχουν σχεδιάσει την επίθεση.
Στη δίκη που ακολούθησε, δύο από τους κατηγορούμενους, ο Ασάρ Αλ Νομπανί και ο Μοχαμάντ Ραμαντάν, καταδικάστηκαν σε ισόβια κάθειρξη για τη συμμετοχή τους στην οργάνωση και την εκτέλεση της επίθεσης. Η υπόθεση αυτή αποτέλεσε ορόσημο για τις ελληνικές διωκτικές αρχές, καθώς ήταν η πρώτη φορά που ένα ολόκληρο δίκτυο διεθνούς τρομοκρατίας εξαρθρώθηκε τόσο γρήγορα επί ελληνικού εδάφους. Παράλληλα, η υπόθεση προκάλεσε διπλωματικές τριβές και ανάγκασε την τότε κυβέρνηση να αναθεωρήσει τα μέτρα ασφαλείας και τους ελέγχους στις εισόδους της χώρας.
Άλλωστε, η τρομοκρατική επίθεση στην Πάτρα δεν ήταν ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά εντασσόταν σε ένα κύμα τρομοκρατικών ενεργειών που σάρωσε την Ευρώπη και τη Μέση Ανατολή εκείνη την περίοδο. Ο Πόλεμος του Κόλπου είχε πυροδοτήσει έντονα αντιδυτικά συναισθήματα σε φανατικές οργανώσεις, οι οποίες έβλεπαν στο πρόσωπο του αγγλικού ή του αμερικανικού προξενείου στόχους υψηλού συμβολισμού. Η Ελλάδα, λόγω της γεωγραφικής της θέσης και της παρουσίας πολλών Παλαιστινίων φοιτητών, έγινε ακούσια το πέρασμα για τέτοιες επιχειρήσεις.
Το γεγονός ότι ο μεταφορέας της βόμβας σκοτώθηκε από το ίδιο του το κατασκεύασμα, απέτρεψε ίσως μια ακόμα μεγαλύτερη τραγωδία, αν η βόμβα είχε εκραγεί μέσα στο προξενείο την ώρα της λειτουργίας του.
Ωστόσο, το τίμημα σε ανθρώπινες ζωές ήταν ήδη δυσβάσταχτο. Η διεθνής κοινότητα καταδίκασε απερίφραστα την επίθεση, ενώ η Οργάνωση για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (ΟΑΠ) έσπευσε να διαχωρίσει τη θέση της, φοβούμενη τον αντίκτυπο που θα είχε το γεγονός στις ελληνοπαλαιστινιακές σχέσεις.
Η μνήμη που παραμένει ζωντανή
Σήμερα, τριάντα πέντε χρόνια μετά, στο σημείο της έκρηξης υπάρχει μια αναμνηστική πλάκα που θυμίζει στους περαστικούς τα ονόματα των έξι αδικοχαμένων Πατρινών. Κάθε χρόνο, τέτοια μέρα, η πόλη τελεί μνημόσυνο, τιμώντας τους ανθρώπους που έγιναν θύματα μιας βίας που δεν τους αφορούσε. Αυτό έγινε και φέτος.
Η τραγωδία της Πάτρας το 1991 παραμένει ένα σύμβολο του παραλόγου. Μας θυμίζει ότι πίσω από τις πολιτικές διακηρύξεις και τους φανατισμούς, υπάρχουν πάντα οι άνθρωποι της καθημερινότητας, οι οποίοι πληρώνουν το πιο ακριβό τίμημα. Η μνήμη του Γιώργου, του Σπύρου, του Γιάννη, της Γεωργίας, του Παναγιώτη και του Βασίλη παραμένει ζωντανή, ως μια διαρκής έκκληση για ειρήνη και ως μια καταδίκη κάθε μορφής τρομοκρατίας που στρέφεται κατά της ίδιας της ζωής.
Σε κάθε περίπτωση, η «Μαύρη Παρασκευή» της Πάτρας παραμένει μια υπενθύμιση της τυφλής βίας που μπορεί να προκαλέσει ο φανατισμός, ακόμα και όταν ο στόχος βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από αθώους πολίτες.
