Αφιέρωμα του Patras Voice στην πιο εύθραυστη και αληθινή παρουσία του ελληνικού θεάτρου.
Της Νικόλ Μακρή
Δεν ξέρω αν υπάρχει σωστός τρόπος να μιλήσεις για την Έλλη Λαμπέτη χωρίς να κινδυνεύσεις να πεις λιγότερα απ’ όσα της αναλογούν ή περισσότερα απ’ όσα αντέχει η ίδια της η εικόνα.Γιατί η Λαμπέτη δεν ήταν ποτέ «εύκολη» περίπτωση, ούτε ως παρουσία ούτε ως μνήμη, ήταν από εκείνες τις σπάνιες μορφές που δεν εξαντλούνται σε μια καριέρα, σε μια σειρά ρόλων ή σε μια διαδρομή επιτυχιών αλλά σε μια αίσθηση, σε αυτό το ανεπαίσθητο κάτι που σε κάνει να τη θυμάσαι όχι μόνο για το τι έκανε αλλά για το πώς υπήρχε.
Γεννημένη στις 13 Απριλίου του 1926, ως Ελένη Λούκου, σε μια Ελλάδα που δεν είχε ακόμη προλάβει να ορίσει τη δική της καλλιτεχνική ταυτότητα, η Λαμπέτη μοιάζει από νωρίς να ανήκει αλλού, όχι γεωγραφικά αλλά υπαρξιακά, σαν να κουβαλά μια ευαισθησία που δεν είναι επίκτητη αλλά έμφυτη-σχεδόν μοιραία-σαν να έχει γεννηθεί με μια ρωγμή που δεν θα κλείσει ποτέ και που αντί να την καταστρέψει θα γίνει τελικά το υλικό της τέχνης της.
Η πρώτη της επαφή με το θέατρο δεν είναι θριαμβευτική αλλά σχεδόν αποθαρρυντική, απορρίπτεται τόσο από τη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου όσο και από τη σχολή της Μαρίκας Κοτοπούλη. Κρίσεις σκληρές, σχεδόν άδικες, σε μια ηλικία που οι περισσότεροι θα εγκατέλειπαν, όμως εκείνη επιμένει και αυτή η επιμονή είναι που την κρατά μέσα στο παιχνίδι μέχρι τη στιγμή που ο Σπύρος Μελάς θα λειτουργήσει ως καταλύτης και η ίδια η Μαρίκα Κοτοπούλη θα διακρίνει κάτι που οι άλλοι δεν είχαν δει, δίνοντάς της τελικά την ευκαιρία να ανέβει στη σκηνή με το έργο «Η Χάνελλε πάει στον Παράδεισο», μια στιγμή που αποδεικνύεται καθοριστική όχι μόνο για την ίδια αλλά για ολόκληρη την ιστορία του ελληνικού θεάτρου.
Από εκεί και πέρα γίνεται σαφές ότι δεν πρόκειται για μια ηθοποιό που απλώς παίζει ρόλους αλλά για μια παρουσία που τους διαπερνά, γιατί στη σκηνή η Λαμπέτη δεν επιβάλλεται με την ένταση ή την επιδεικτική δύναμη, λειτουργεί σχεδόν υπόγεια, με ένα βλέμμα, μια παύση, έναν τόνο φωνής που μοιάζει να βγαίνει απ’ το ίδιο το κείμενο και ακριβώς γι’ αυτό γίνεται ακαταμάχητη.
Η δεκαετία του ’50 θα τη βρει στο επίκεντρο μιας σκηνής που αλλάζει και εκείνη θα είναι από τις μορφές που τη διαμορφώνουν, είτε μέσα από το θέατρο είτε μέσα από τον κινηματογράφο, με ταινίες όπως το «Κυριακάτικο Ξύπνημα», «Το Κορίτσι με τα Μαύρα» του Μιχάλη Κακογιάννη ή «Η Κάλπικη Λίρα» του Γιώργου Τζαβέλλα, όπου η παρουσία της δεν επιδιώκει να εντυπωσιάσει αλλά να σταθεί.Ακριβώς αυτή η απουσία επιτήδευσης είναι που κάνει την εικόνα της να αποκτά μια ένταση που δεν εξηγείται εύκολα.
Η σχέση της με τον Δημήτρη Χορν είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια προσωπική ιστορία, είναι ένα από τα πιο εμβληματικά δίδυμα του ελληνικού θεάτρου, δύο εντελώς διαφορετικοί κόσμοι που συναντιούνται και συγκρούονται.Εκείνος με την αστική του ευγένεια και την εξωστρέφεια, εκείνη με μια εσωτερικότητα σχεδόν αμυντική, μαζί δημιουργούν έναν μύθο που αποτυπώνεται τόσο στη σκηνή όσο και στο κοινό, μέσα από παραστάσεις αλλά και κινηματογραφικές συνεργασίες, ένας έρωτας που υπήρξε βαθύς αλλά και καταστροφικός, όπως συμβαίνει συχνά με ό,τι αφήνει πραγματικό αποτύπωμα.
Στην προσωπική της ζωή, οι σχέσεις της μοιάζουν να ακολουθούν τον ίδιο ρυθμό έντασης και ρήξης, από τον πρώτο της γάμο με τον Μάριο Πλωρίτη μέχρι τη σχέση και συμβίωση με τον Χορν και αργότερα τον γάμο της με τον Αμερικανό συγγραφέα Frederic Wakeman, μια απόπειρα διαφυγής που δεν καταλήγει σε γαλήνη αλλά σε μια ακόμη επιστροφή, σχεδόν αναπόφευκτη, γιατί η Λαμπέτη δεν ήταν ποτέ άνθρωπος της σταθερότητας αλλά της έντασης.
Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η ζωή της επιμένει να τη δοκιμάζει, οι απώλειες στην οικογένειά της διαδέχονται η μία την άλλη, ο θάνατος του δίδυμου αδελφού της Τάκη από φυματίωση, η δολοφονία της μητέρας της στα Δεκεμβριανά, οι αδελφές της που χάνονται από καρκίνο ,δημιουργούν ένα βάρος που δεν είναι απλώς βιογραφικό αλλά υπαρξιακό και αυτό το βάρος δεν την εγκαταλείπει ποτέ, αντίθετα γίνεται κομμάτι της ερμηνείας της.
Η επιστροφή της στη σκηνή κάθε φορά δεν είναι επαγγελματική επιλογή αλλά ανάγκη επιβίωσης, και η ερμηνεία της στο «Λεωφορείον ο Πόθος» μοιάζει περισσότερο με εξομολόγηση παρά με ρόλο, γιατί η κατάρρευση που βλέπεις δεν είναι μόνο θεατρική, είναι κάτι που έχει ήδη βιωθεί.
Η ιστορία με τη μικρή Ελίζα έρχεται να προσθέσει μια ακόμη βαθιά ρωγμή, μια προσπάθεια να δημιουργήσει οικογένεια που καταλήγει σε δικαστική διαμάχη και απώλεια, ίσως από τις πιο οδυνηρές στιγμές της ζωής της, γιατί εδώ δεν πρόκειται μόνο για απώλεια αλλά για την ακύρωση μιας προσδοκίας που είχε αρχίσει να μοιάζει πραγματική.
Όταν φεύγει το 1983, έπειτα από τη δική της μάχη με τον καρκίνο, δεν φεύγει απλώς μια μεγάλη ηθοποιός αλλά μια ολόκληρη εποχή που δεν μπορεί να επαναληφθεί με τον ίδιο τρόπο, γιατί η Λαμπέτη δεν ήταν προϊόν μιας βιομηχανίας αλλά αποτέλεσμα μιας εσωτερικής ανάγκης να εκφραστεί, να υπάρξει μέσα από την τέχνη, χωρίς φίλτρα και χωρίς προστασία.
Και ίσως τελικά αυτό να είναι που μένει, όχι μόνο οι ρόλοι της, ούτε οι ταινίες της, ούτε οι συνεργασίες της με τον Χορν, τον Πλωρίτη, τον Κακογιάννη, αλλά αυτή η αίσθηση ότι υπήρξε μια γυναίκα που δεν προσπάθησε ποτέ να προστατευτεί από τη ζωή, που άφησε τα πάντα να την αγγίξουν ακόμη κι αν αυτό σήμαινε ότι θα πληγωθεί και μέσα από αυτή την έκθεση κατάφερε κάτι που δεν διδάσκεται, να μετατρέψει την ευθραυστότητα σε δύναμη και τη δύναμη σε μνήμη.-
